Έθιμα της Πρωτοχρονιάς

Ο μήνας Καλαντάρτ’ς (Ιανουάριος) πήρε το όνομά του από τις ρωμαϊκές «καλένδες», τις πρώτες δηλαδή μέρες του μήνα. Τα έθιμα των κατοίκων του Ευξείνου Πόντου ήταν ποικίλα από περιοχή σε περιοχή και εντοπίζονται διαφορές, ως προς τον τρόπο τέλεσης των εθίμων, ακόμη και από χωριό σε χωριό.

Ποδαρικό: συνήθως γινόταν από παιδιά (κυρίως αγόρια) όπου ήταν ζωντανοί και οι δύο γονείς. Πολλές φορές κοιμόταν το προηγούμενο βράδυ στο σπίτι κάποιου συγγενικού προσώπου, για να είναι ο πρώτος άνθρωπος που θα μπει το πρωί στο σπίτι. Κατά την είσοδό του σκόρπιζε διάφορους καρπούς ευχόμενο καλοχρονία και «αγούρι͜α παιδία και θελ’κά μουσκάρι͜α». Στην Αμισό δεν γινόταν ποδαρικό, εάν δεν πήγαινε πρώτα ο παπάς του χωριού για να τελέσει αγιασμό.

Καλαντόνερο: ονομαζόταν το νερό το οποίο έπαιρναν οι οικογένειες από την βρύση του χωριού το πρωί της Πρωτοχρονιάς. Σε ορισμένες περιοχές το έπαιρναν και αργά την νύχτα, με την αλλαγή του χρόνου. Με αυτό νίβονταν το πρωί της Πρωτοχρονιάς και στη συνέχεια το έριχναν στα θεμέλια του σπιτιού. Στην Οινόη προσέφεραν φαγητά στην πηγή του νερού λέγοντας ευχές και προσέφεραν καρπούς και άλλα φαγώσιμα, ως αντάλλαγμα για το νερό που τους χαρίζει. Το καλαντόνερο το έπαιρναν συνήθως νεαρές κοπέλες. Στην πορεία τους προς το σπίτι δεν μιλούσαν και δεν κοιτούσαν προς τα πίσω, με το φόβο μην τους κλέψουν τις φωνές τα πνεύματα του νερού. Πολλές φορές αυτό το καλαντόνερο το ράντιζαν μέσα στο σπίτι. Στη Χόψα, μαζί με το νερό, έπαιρναν και πέτρες, τις οποίες πετούσαν στα κεραμίδια του σπιτιού για καλοτυχία, ενώ στη Μούζενα το νερό το κουβαλούσαν κοπέλες που είχαν παντρευτεί μέσα στη χρονιά και έπειτα λούζονταν με αυτό. Στην Σάντα έβρεχαν τα μαλλιά τους για να «τρέχει η τύχη τους».

Κάλαντα: την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά έψαλαν τα ποντιακά κάλαντα με τη συνοδεία λύρας. Στη Γαλίαινα τα παιδιά έφερναν στο σπίτι ένα μικρό κλαδί μηλιάς ως φιλοδώρημα. Ο παππούς έδινε στα παιδιά ένα μήλο ως δώρο.

Καλαντίασμα: την παραμονή της Πρωτοχρονιάς ο άντρας ή η γυναίκα του σπιτιού σκόρπιζαν στο σπίτι διάφορους καρπούς, όπως φουντούκια και καρύδια, λέγοντας «Άμον ντο ρούζ’νε αούτα τα καλά, αέτσ’ πα να ρούζ’νε απές σ’ οσπίτ’ εμούν τ’ ευλοΐας και τα καλοσύνας». Στην Τραπεζούντα ο πατέρας έριχνε μερικές σταγόνες ούζου στις τέσσερις γωνίες του τραπεζιού, σε σχήμα σταυρού.

Καλαντοκούρ’: οι σπιτονοικοκύρηδες τοποθετούσαν ένα χοντρό κούτσουρο στο τζάκι του σπιτιού, καθώς σύμφωνα με την παράδοση το βράδυ της Πρωτοχρονιάς τα δαιμόνια κατέβαιναν από την καπνοδόχο. Έτσι, μαζί με την φωτιά που ανέβαινε από την καμινάδα, απωθούνταν και τα δαιμόνια.

Τραπέζι: στις περισσότερες περιοχές το τραπέζι έστρωνε η νύφη ή η μεγαλύτερη κόρη. Στην Σάντα, όπως και στο τραπέζι των Χριστουγέννων, έβαζαν επτά κύρια πιάτα, όπως και στο τραπέζι των Χριστουγέννων. Στην περιοχή της Ματσούκας όσο έτρωγαν, έκαναν προβλέψεις για το μέλλον. Έπαιρναν έξι καρύδια και τα έσπαγαν στην μέση. Στη συνέχεια γέμιζαν τα τσόφλια με νερό και το πρωί της Πρωτοχρονιάς έβλεπαν πιο τσόφλι έχει περισσότερο ή λιγότερο νερό. Το κάθε τσόφλι αντιπροσώπευε έναν μήνα, ενώ το νερό την βροχή. Μέσα από αυτή την πρακτική μάντευαν ποιος μήνας θα έχει τις περισσότερες και τις λιγότερες βροχές. Την βασιλόπιτα σε πολλές περιοχές του Πόντου την έκοβαν το βράδυ της παραμονής, με την αλλαγή του χρόνου. Την έκοβε ο μεγαλύτερος, αφού σχηματίσει ένα σταυρό με το μαχαίρι. Το πρώτο κομμάτι ήταν για την εικόνα του σπιτιού και το τελευταίο για τον ξενιτεμένο ή το φιλοξενούμενο.

*Ο πίνακας ανήκει στη Ζωγράφο Σοφία Αμπερίδου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close